1980’li yılların ilk yarısında Özel Finans Kurumları (ÖFK)’nın faaliyete başlaması, Türkiye’de katılım finansın -modern dönemdeki- başlangıcı olarak kabul edilmektedir. ÖFK’ların ilk kurulduğu dönemden 2000’li yılların ortalarına kadar finansal sistemde oldukça küçük bir paya sahip olan katılım finans kuruluşları, özellikle son 10 yılda hızlı bir gelişim göstermiştir. Uzunca bir dönem faizsiz bankacılık veya katılım bankacılığı baskın olarak finansal sistemde yer edinen katılım finans, Katılım-esaslı sermaye piyasaları ve katılım sigortacılığı gibi alanlarda da son dönemde önemli adımlar atmıştır.

Katılım finansın gelişiminde önemli dönüm noktalarından bir tanesi, o dönemdeki ismiyle faizsiz finansın, kamu strateji belgelerinde yer alması ve bu belgelerde öncelikli alanlardan bir tanesi olarak belirlenmesidir. Bu kapsamda da, faizsiz finansa ilişkin somut politika adımları ve faizsiz finansı geliştirmeye yönelik eylem maddeleri Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018), İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Programı Eylem Planı, On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023) gibi temel politika metinlerinde yer almıştır.

Son dönemde, katılım finans açısından önemli gelişmelerden ilki katılım finansın İstanbul Finans merkezi projesinin fintek ile birlikte iki temel ayağından bir tanesi olarak tanımlanması olmuştur. İkinci önemli gelişme, hatta bir dönüm noktası, ise 2022 yılı Kasım ayında Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi tarafından yayımlanan Katılım Finans Strateji Belgesi olmuştur. Katılım Finans Strateji Belgesi, 2022-2025 döneminde katılım finansın Türkiye’nin finansal sisteminde hak ettiği yere ulaşmasını sağlayacak stratejik dönüşümü gerçekleştirmeye yönelik 84 eylem maddesini içermektedir.

Önceki dönemlerde faizsiz finans olarak isimlendirilen sistem, Katılım Finans Strateji Belgesi ile birlikte katılım finans olarak ifade edilmeye başlanmıştır. Bunun temel nedenleri arasında, algısal olarak, faizsiz finans ifadesinin toplum nezdinde getiri sağlamayan bir finansal sistem algısına yol açması yer almaktadır. Ayrıca, katılım finansın özünü oluşturan İslam Hukukunda, katılım finansın tek tanımlayıcı niteliği faizsizlik değildir. Buna ek olarak garar, cehalet ve kumarın olmaması ile belirli faaliyetleri gerçekleştirmeme gibi yasaklar da bulunmaktadır. Faizsizlik esasını da içermek üzere, İslam Hukuku kaynaklı tüm bu kısıtlar ve kurallar seti katılım finans esasları olarak özetlenebilir.

Katılım finans, katılım finans esaslarına göre faaliyet gösteren tüm sektörleri kapsayan çatı bir kavramdır. Bu çerçevede, katılım finans dört temel sektörden (katılım finansman kuruluşları, katılım sermaye piyasaları, katılım sigortacılığı, katılım sosyal finans) ve her sektör altında yer alan piyasalar, kurumlar ve kuruluşlardan oluşan bir ekosistemi ifade etmektedir.